Kafka “Process” door K. Lupa

Nowy Teatr, Krystian Lupa

Nederlandse première

Wat als de fictie van Kafka werkelijkheid wordt?

‘Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads had gedaan, werd hij op een morgen gearresteerd.’ Met deze legendarische zin begint Het proces (1925) van Franz Kafka. De Poolse regisseur Krystian Lupa – leermeester van onder anderen Krzysztof Warlikowski – maakt een filmische voorstelling op basis van deze beklemmende roman, brieven en dagboeken van Kafka. Dat doet hij in een tijd waarin de ultraconservatieve regering in Polen het land in kafkaëske situaties leidt. Op grond waarvan wordt Josef K. gearresteerd? Is hij schuldig? Hij weet het zelf op een gegeven moment ook niet meer. Met video, een grote cast en zijn kenmerkende oog voor de hypocrisie van de mens toont Lupa de actualiteit van Kafka’s werk.

data vr 21 *, za 22, zo 23 juni 2019
aanvangstijd 15.00 uur, 17.00 uur *
venue Muziekgebouw
ticketprijzen € 43 / Studenten / CJP € 19
kaartverkoop www.hollandfestival.nl
looptijd 5 uur, inclusief twee intervallen
taal Pools met Engelse en Nederlandse boventitels
websites www.nowyteatr.org

cast: Bożena Baranowska, Maciej Charyton, Małgorzata Gorol, Anna Ilczuk, Mikołaj Jodliński, Andrzej Kłak, Dariusz Maj, Michał, Opaliński, Marcin Pempuś, Halina Rasiakówna, Piotr Skiba, Ewa Skibińska, Adam Szczyszczaj, Andrzej Szeremeta, Wojciech Ziemiański, Marta Zięba, Ewelina Żak

ACHTERGRONDINFORMATIE

De bekroonde Poolse regisseur Krystian Lupa staat op het Holland Festival met Proces. Deze filmische, vijf uur durende theaterervaring is een scherpe kritiek op de opkomst van extreem nationalisme in Polen. Aan de basis van de voorstelling ligt Het Proces (1925), de iconische roman van Franz Kafka, aangevuld met fragmenten uit Kafka’s brieven en dagboeken. Proces toont een paranoïde wereld waarin de hoofdpersoon, de naïeve bankbeambte Josef K., op een morgen wordt gearresteerd voor een onduidelijke misdaad. K. gelooft in de kracht van het recht, maar hij belandt in een surreële spiraal van ondoorgrondelijke procedures, kille bureaucratie en absurde regels. Alles wat K. inbrengt om zijn onschuld te bewijzen, wordt op een bizarre manier tegen hem gebruikt en hij raakt verstrikt in een net van krankzinnige aantijgingen. Moegestreden laat K. zich uiteindelijk wegvoeren en executeren. Zijn ‘misdaad’ blijft een mysterie. Mede dankzij de grote invloed Kafka’s werk, ontstond er na zijn dood een nieuw bijvoeglijk naamwoord: kafkaësk, ‘beklemmend en vervreemdend, zoals de sfeer in de romans van de schrijver Franz Kafka.’

Lange tijd hield Lupa zich verre van Kafka. Omdat hij naar eigen zeggen bang van hem was. ‘Ik was bang voor zijn negativiteit, zijn kracht, zijn depressie, zijn nihilisme. Ik maak geen voorstelling om te zeggen dat alles aan deze wereld fout is. Ik maak voorstellingen die de mogelijkheid van positief denken overbrengen. Maar Kafka is een van de weinige schrijvers, misschien wel de enige, wiens werk verraderlijk narratief is en tegelijk een extreme radicaliteit bezit. Dat is een mysterie dat de moeite van het uitzoeken waard is.’ Lupa is verantwoordelijk voor de regie, bewerking, scenografie en het lichtontwerp van de voorstelling. Typerend voor Lupa’s stijl is het transparante spel waarbij de acteurs bijna volledig samenvallen met hun rol, zodat de kleinste psychologische nuances en tegenstrijdigheden zichtbaar worden.

Lupa startte de repetities voor Proces in 2016 met een ander gezelschap, Teatr Polski in Wrocław. Deze werden abrupt afgebroken, toen een nieuwe artistiek directeur werd aangesteld die meer in de pas liep met de ultraconservatieve regering. Met steun van diverse theaters in Polen en het buitenland wist Lupa zijn voorstelling toch te realiseren, terwijl de opkomst van radicaal nationalisme en extreemrechtse politiek zijn land in toenemende mate in kafkaëske situaties bracht. Een tendens die zich voortzet. Het resultaat is Proces. Met videoprojectie, een zeventienkoppige cast en zijn scherpe oog voor hypocrisie toont Lupa de actualiteit van Kafka’s werk. Wat als de fictie van Kafka werkelijkheid wordt?

Het Poolse theatergezelschap Nowy Teatr is gevestigd in Warsaw en werd in 2018 opgericht door regisseur Krzysztof Warlikowski. Sinds de debuutvoorstelling (A) pollonia (2009), een regie van Warlikowski op basis van werk van Aeschylus, Eurypides en Hanna Krall, is het twintigkoppige gezelschap een van de meest vooruitstrevende theaterensembles van Polen. Na een zwervend bestaan heeft de groep sinds 2016 haar uitvalsbasis in een gerenoveerd pand van de voormalige autogarage, in de wijk Mokotów van Warsaw. Het Nowy Teatr is nu een levendig cultureel centrum en organiseert naast theater tevens concerten, tentoonstellingen, educatieve projecten, workshops en lezingen. Het Nowy Teatr kunstenaars en curatoren een vrije ruimte, speciaal gecreëerd door mensen met ideeën. Het hoofddoel van het ensemble is naar eigen zeggen het aangaan van een diepgaande dialoog met het publiek. Daarbij zoekt het gezelschap regelmatig de provocatie. Nowy Teatr gaat de ongemakkelijke onderwerpen niet uit de weg. Het gezelschap biedt zo ruimte voor verbeelding, is interdisciplinair en vrij van verdeeldheid en vooroordelen. Hun credo: Kom. Kijk. Denk.

Regisseur Krystian Lupa (Jastrzębie Zdrój, 1943) is een van de meest gelauwerde en invloedrijke theatermakers van Polen. Hij studeerde natuurkunde aan de Jagiellonische Universiteit en grafische vormgeving aan de Academie voor Schone Kunsten Krakau. Lupa volgde tevens de regieopleidingen aan de Staatshogeschool voor Film, Televisie en Theater Łódź en de Academie voor Dramatische Kunsten Ludwik Solski. Lupa debuteerde in 1976 met de voorstelling Rzeznia (Het Slachthuis) van Sławomir Mrożek. Hij leerde tekstanalyse en regietechniek van de Poolse theatergrootheid Konrad Swinarski en werd sterk beïnvloed door het werk van theatergoeroe Tadeusz Kantor, die met zijn happeningachtige stijl een nieuwe invulling gaf aan de functie van acteurs. Maar boven alles is het werk van psychiater, psychoanalist en filosoof Carl Jung cruciaal geweest in Lupa’s ontwikkeling. Hij noemde Jung een gnostisch mysticus, ‘een meester van het pad naar de waarheid.’ In zijn carrière werd Lupa bekroond met tal van prestigieuze onderscheidingen, zoals het Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst, de Franse titel Commandeur de l’Ordre des Arts et des Lettres en de Italiaanse prijs Premio Europa per il Teatro. Hij kreeg onderscheidingen van het Poolse Ministerie van Cultuur en de Polish Culture Foundation. Als regisseur was hij verbonden aan diverse theaters in Warschau en was een leermeester voor veel invloedrijke Poolse theatermakers, onder wie Krzysztof Warlikowski en Grzegorz Jarzyna.