Muziek in de „polders”

Onder de wel zeer grote druk van de Anglo-Amerikaanse commercie heeft het Nederlandse lied het niet gemakkelijk. Maar, zoals overal ter wereld, leert ook de Nederlandse jeugd nog vaak het zingen van hun ouders. Dus zijn die liedjes vaak de wijsjes die de ouders zelf zich herinneren uit hun eigen jeugd.

Het leren van die kinderliedjes begint dus meestal al heel vroeg. Wat voorbeelden van dergelijke liedjes zijn:

Kinderliedjes

‘k Zag twee beren broodjes smeren,       Twee emmertjes water halen,
Op een grote paddenstoel,                      Slaap kindje, slaap,
Dikkertje Dap,                                          Lief klein konijntje,
Er is er een jarig hoera, hoera,                Poesje mauw, kom eens gauw,
Alle eendjes zwemmen in het water,       De wielen van de bus,

Klap eens in je handjes,                          In de manenschijn,
Mijn grootvaders klok,                             Joepie joepie is gekomen,
Altijd is Kortjakje ziek,                              De kop van de kat is jarig,
In Holland staat een huis,                        Roodborstje tikt tegen ‘t raam,
In den Haag daar woont een graaf,         Zeg Roodkapje waar ga je hene? 

Alle eendjes zwemmen in het water,       De zevensprong,
Hansje pansje kevertje,                           In een groen, groen knollenland,
Klikspaan, boterspaan,                            Moriaantje zo zwart als roet,
Zo gaat de molen,                                    Schuitje varen, theetje drinken,
Drie kleine kleutertjes,                             Op een klein stationnetje …

Oze wieze woze,                                     Ik stond laatst voor een poppenkraam,
Hoedje van paper,                                   Papagaaitje leef je nog?
Vader Jacob,                                           Jan Huygen in de ton,
Berend Botje,                                          Schipper mag ik overvaren, ja of neen,
Zagen zagen, wiede wiede wagen,         Boer wat zeg je van mijn kippen,

Klikspaan, boterspaan,                            Het regent, het regent,
Daar zat een aapje op een stokje,          Heb je wel gehoord van de holle bolle wagen,
Hop Marjanneke,                                     Draai het wieletje nog eens rond,
Tussen Keulen en Parijs,                        Er zaten zeven kikkertjes,
Klein, klein kleutertje,                              Daar was laatst een meisje loos,

kinderliedjes

Zo gaat de molen

Op die kinderliedjes volgen dan de schoolliedjes en de wat meer traditionele liederen zoals speelliedjes, wandelliedjes, aftelrijmpjes en kerkliederen. De meest bekende voor-beelden zijn de Sinterklaas- en Kerstliedjes. (Sinterklaas liedjes worden uiteraard niet in de kerken gezongen).

Schoolliedjes

???

Wandeliedjes

De Speeltuin,                                           Door de bossen en door de heide,
Kom mee naar buiten allemaal,               Vierdaagse lied,
Het is Meie,                                              Ik trek mijn wandelschoenen aan,
Een frisse ochtendwandeling,                  Hoort zegt het voort,
Oh,sergeant,                                            Heide Wietzka.
De paden op, de lanen in,

Kerstliederen

Oh kindeke klein,                                     Stille nacht, heilige nacht,
Licht in de nacht,                                     Oh denneboom,
Eeuwenlang geleden,                              Komt allen tezamen,
De herdertjes lagen bij nachte,                Eng’len zingen d’eer,
In de winternacht.                                    In de winternacht (op de Dam in Amsterdam).

Jij in jouw klein hoekje en ik in’t mijn,      Er is een kindeke geboren op aard,
Nu zijt wellecome jesu lieve heer,           Hoe leit dit kindeke hier in de kou,
Ere zij God, in de hoge,                          Midden in de winternacht,
Er is een kindeke geboren,                     Er ruist langs de wolken een lieflijke naam,
Kerstmedley.                                           In Bethlehems stal. (op de Markt in Deventer).

Een volgende stap in de ontwikkeling is het zingen van de volwassenliederen. Ook die kennen een aantal varianten zoals religieuze- en profane liederen. aangezien de kerken meestal ook als concerthall gebruikt worden onderscheidt men hierbij religieuze- en profane liederen. Waarbij de religieuze in kerken, maar ook elders in sporthallen en dergelijke, kunnen worden. De profane liederen worden zelden in kerken gezongen.

Calvinistische muziek

Nieuw Jerusalem,                                    Jeruzalem,
Oh, wat een dag,                                     Ga mij niet voorbij,
Er is een god die hoort,                           Zie ons wachten,
Zouden wij ook eenmaal komen,             Ik wil zingen,
Ik zie een poort wijd open staan,             Vrede,
Ere zij aan god den vader,

Grote god wij loven u,                              Glorieklokken,
Halleluja eeuwig dank,                             2.000 stemmen koor,
Daar ruist langs de wolken,                     Nader, mijn god, bij u,
Blijf met mij heer,                                     U zij de glorie,
Glazen stad,                                            Verdronken stad.

De Nederlandse psalmen zijn in een aparte paragraaf opgenomen.

Byzantijnse muziek

Ik zing voor U Tebe pojem (Enschede), Kerstliederen (Amersfoort),
Kozakkenkoor (Enschede),                     Maastrichter star (Maastricht),
Twaalf rovers (Enschede),                      Twaalf rovers (Maastricht),
Byzantijns koor (Utrecht),                       Groot byzantijns koor (Utrecht),
Ave Maria (militair ereveld & kerk).         Dansgroep Roesalka (Hengelo).

Joodse muziek

New York Cantors (Amsterdam),            Koor uit Jerusalem (Enschede),
Joodse barok muziek (Amsterdam),       Viering kroning Willem-Alexander (Amsterdam),
A faith in song (Amsterdam),                 
AMOS (Amsterdams Modern Orthodoxe Sjoel),
Opening
nieuwe Sjoel (Amstelveen),      Chanoeka voor het paleis (Amsterdam),
Amsterdam Klezmer Band, Low Lands,  Amsterdam Klezmer Band: Een Chassid.

Katholieke muziek

???

Profane muziek

Merck toch hoe sterck nog,                Boerenkrijgslied (Afrikaans),
De zilvervloot,                     .              Eremars van de mariniers,
Waar de blanke top der duinen,             Brons groen eikenhout,
Op de grote stille heide,                         In ‘t groene dal,
In den Haag daar woont een graaf.       Komt vrienden in het rond.

Bij de profane muziek is men minder gebonden aan oorspronkelijke vorm. Dan kunnen op één grondmelodie meerdere uitvoeringsvormen ontstaan zonder dat zulks als een heiligschennis wordt ervaren. Dit toont bijvoorbeeld het lied „komt vrienden in het rond” dat ook wel „serieus” wordt gespeeld en „Piet Hein” (de Zilvervloot) dat zelfs een ere-mars werd. Ook het oude bevrijdingslied van Bergen op Zoom (Merck toch hoe sterck nog) kreeg een jonger zusje in de vorm van het krijgslied van de Afrikaanders in de Boer Oorlog” om hun vrijheid tegen de Engelsen.
Ook „Licht klassieke” openlucht concerten zijn in Nederland heel populair.

Lichte muziek

Concertgebouw orkest,                       Concertgebouw orkest: komt vrienden in het rond,
André Rieu  (Amsterdam Arena),        André Rieu (Maastricht),
Concert op de grachten 2002,             Rotterdams Philharmonisch Orkest,

Musical de Jantjes 2006,                     Film de Jantjes 1934,
Musical Ciske de Rat,                          Film Ciske de Rat,
Oudere populaire liedjes,

Klassieke muziek

Hiervan is een beeld geschetst in de paragraaf Nederlandse componisten.

Concertgebouw_zaal_orkest

Soms wordt een lied „bijzonder” doordat het een diepere betekenis krijgt. Het Zuid-Afrikaanse liedje „Sarie Marais”, een heimweeliedje uit de „Boerenoorlog”, was in Nederland heel populair maar het werd, eind jaren ’50, verboden om politieke redenen. Zo kreeg het haar diepere betekenis en werd bij gezamenlijk optreden van Nederlandse militairen met andere strijdkrachten (met name bij de vierdaagse marsen in Nijmegen,) ook in buitenlandse corpsen geliefd. Uiteindelijk keerde het toch terug in een „Schotse” uitvoering (door de 48th Highlanders of Holland). Dus politiek mocht het toen kennelijk weer.

my-sarie-marais-transvaal-02

Bijzondere muziek (voorbeeld)

Sarie Marais (Afrikaans),                      Sarie Marais (Nederlands),
Sarie Marais (ouder Nederlands),        Sarie Marais (Indo-rock),
Sarie Marais (Engels),                          Sarie Marais (48th Highlanders of Holland),

Sarie Marais (Engels),                          Sarie Marais (Frans),
Sarie Marais (Amerikaans),                  Sarie Marais (Duits),
Sarie Mareis (in Zuid-Afrika),

Ook andere Zuid-Afrikaanse liedjes waren heel populair tot in de jaren ’60 zoals:

Bobbejaan klim die berg,                     Suikerbossie,
Suikerbossie,                                       Tijd om te trek,
Ou-Kraaltjies,                                       Soen my on my boopie,

Ook de volgende Afrikaanse liederen waren, tot in de jaren ’60, wel bekend:

De oude volksliederen van: Zuid-Afrika (de Stem), de Transvaal en de Oranje Vrijstaat,
Afrikanerhart (ook Boerenhart),           Sing Afrikaner sing,
Het huidige Zuid-Afrikaanse volkslied is meertalig.

Ook Afrikaanders zongen (soms) over Nederland en over Amsterdam.

Tenslotte nog wat populaire Nederlandse liedjes uit de roerige jaren ’60/’70:

Populaire muziek uit de roerige jaren ’60/’70

Ik sta op wacht,                                    Wij zwaaien af,
Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben,   Ranja met een rietje,
Hé kom aan,                                         De boerendochter (Vlaams),
Hutje in een bos,                                  Blommenkinders,
De nozem en de non.                           Big city (Amsterdam).

Oh, Oh, den Haag,                               Ben ik te min?
Testament van mijn jeugd,                   Pastorale,
Meester Prikkebeen,                            Straatliedje,
Sophietje,                                             Café zonder bier (Vlaams),
Zelfs je naam is mooi.                          Over de muur.

TorenDimitri-van-He-Kom

Een deel van de jeugd studeerde aan een universiteit (of hoge school). Ook daar werd gezongen. Maar in die wat gesloten omgeving ontwikkelde zich een toch wat aparte muziekcultuur. Heel bekend en wereldwijd gezongen is het lied Gaudeamus igitur.

Daarnaast werd aan de universiteit van Leiden (de oudste universiteit) in de Bataafse tijd het lied Io vivat gezongen. Het werd populair in die tijd waarin, in Nederland, de Universiteiten opnieuw hun oude academische vrijheden terugkregen. Ook dit lied werd een internationaal studentenlied en wordt nu nog aan heel veel Universiteiten en Hoge Scholen gezongen.
In Nederland zijn dat vooral Leiden, Utrecht, Groningen, Delft, Eindhoven, Rotterdam en Wageningen. Het wordt gezongen bij de opening van het academisch jaar (De derde dinsdag in September). Op deze melodie zijn ook heel wat andere (vaak ondeugende) teksten ontstaan.

Studentenliederen

Gaudeamus Igitur,                      Io vivat,                                          Drinklied,
Drunken Sailor,                           Allen die willen naar Island gaan.

Voor verdere Nederlandse muziek zie: Muziek uit de provincies.

Hutte

Foto: Wikipedia

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *